زمان تقریبی مطالعه: 5 دقیقه
 

ارتداد (اصطلاحات نظامی)





ارتداد، اصطلاحی در فقه نظامی به معنای برگشتن از دین و کفر بعد از اسلام است و به کسی که از قبل مسلمان بوده و بعد کافر شده، مرتد می‌گویند. مرتد بر دو قسم است: فطری و ملّی‌ که هرکدام احکام خاص خود را دارند.


۱ - معنای لغوی



ارتداد در لغت به معنی برگشتن و بازگشت است.

۲ - معنای اصطلاحی



در اصطلاح فقهای اسلام، برگشتن از دین و کافر شدن و کفر بعد از اسلام است و به کسی که از قبل مسلمان بوده و بعد کافر شده، مرتد می‌گویند.

۳ - ارتداد در قرآن



ریشه آن در قرآن این‌گونه آمده است:
«وَ مَنْ یَرْتَدِدْ مِنْکُمْ عَنْ دینِهِ فَیَمُتْ وَ هُوَ کافِرٌ فَاولئِکَ حَبِطَتْ اعْمالُهُمْ فِی الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ وَاولئِکَ اصْحابُ النَّارِ هُمْ فیها خالِدُونَ؛ هرکس از شما از دینش (اسلام) برگردد و مرتد شود، پس بمیرد در حالی که کافر شده است؛ اعمال چنین کسانی در دنیا و آخرت تباه و باطل است، و اینان گرفتار آتشند و در جهنم جاویدان خواهند بود.»

۴ - اقسام مرتد



مرتد بر دو قسم است: فطری و ملّی‌.

۴.۱ - مرتد فطری


مرتد فطری به کسی گفته می‌شود که در حال انعقاد نطفه‌اش، پدر یا مادرش یا هر دوی آنها مسلمان‌ بوده و بعد از بالغ ‌شدن اظهار اسلام‌ کرده و سپس از دین اسلام خارج شده است.

۴.۲ - مرتد ملی


مرتد ملّی به کسی می‌گویند که درحال انعقاد نطفه، پدر و مادرش کافر بوده‌اند و بعد از بالغ‌ شدن اظهار کفر نموده، سپس اسلام اختیار کرده و بعد از آن دو باره به کفر برگشته است.

۵ - چگونگی تحقق کفر



چگونه کفر محقق می‌شود؟ کفر به چند صورت تحقق می‌یابد: به نیّت، به زبان و به کردار.

۵.۱ - کفر به نیت


کفر به نیت عبارت است از تصمیم بر کفر در زمان آینده، حتّی تردید در مبدا جهان آفرینش و یا رسالت رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) نیز کفرآور است.

۵.۲ - کفر زبانی


کفر زبانی آن است که با زبان خدا را انکار کند و یا رسالت انبیاء الهی را تکذیب نماید و یا حلالی را حرام شمارد و یا حرامی را حلال بداند و یا یکی از واجبات دین اسلام را مانند نماز، روزه و... منکر شود. خلاصه معیار کلّی، انکار یکی از ضروریات دین است، در صورتی که این انکار به تکذیب رسالت برگردد. ناگفته نماند که چه از روی عناد باشد و چه از روی اعتقاد یا تمسخر فرقی نمی‌کند.

۵.۳ - کفر عملی


کفر عملی به انجام عملی صریح و توهین کننده به شریعت مقدس اطلاق می‌شود که دلالت برانکار شریعت‌ اسلام داشته باشد، مانند زیرپاگرفتن قرآن، اسماءالله، نام پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم)، اسامی معصومین (علیهم‌السّلام)، کتاب‌های مقدس و کتاب‌های فقهی و یا آتش زدن آنها.
[۲] محمدی گیلانی، محمد، حقوق کیفری در اسلام، ص۲۵۶، با دخل و تصرف.
(برای توضیحات بیشتر می‌توانید به مقاله کافر رجوع کنید. )

۶ - روایتی از امام صادق



ابن سنان از امام صادق (علیه‌السّلام) چنین روایت کرده است:
«مَنْ شَکَّ فِی‌اللَّهِ تَعالی اوْ فی رَسُولِهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ فَهُوَ کافِرٌ؛ هر کس در وجود خداوند متعال و یا رسالت پیامبرش (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) تردید کند، کافر است.»

۷ - شرایط ارتداد



ارتداد چه فطری و چه ملّی باید شرایط زیر را دارا باشد:

۱- بلوغ‌
۲- عقل
۳- اختیار
۴- قصد


۸ - حکم مرتد فطری‌



اسلامِ مرتد فطری در ظاهر قبول نمی‌شود. اگر مرتد، مرد باشد کشته می‌شود.
پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: «مَنْ بَدَلَ دینَهُ فَاقْتُلُوهُ؛ هرکس اسلام را به کفر تبدیل کرد، او را بکشید.»
و همسرش از او جدا می‌شود و نکاحش- بدون طلاق- فسخ می‌شود و عدّه وفات می‌گیرد، سپس اگر بخواهد ازدواج می‌کند و اموال مرتد که در وقت ارتداد مال او بوده‌ بعد از ادای دیون او، بین ورثه‌اش تقسیم می‌شود؛ مانند میّت.
و اگر مرتد فطری زن باشد، به قتل نمی‌رسد. بلکه به زندان ابد می‌افتد و در اوقات نمازها زده می‌شود و در معیشت براو تنگ گرفته می‌شود و توبه‌اش قبول می‌شود، پس اگر توبه نماید از زندان آزاد می‌شود.

۹ - حکم مرتد ملّی‌



مرد مرتد ملّی توبه داده می‌شود، پس اگر خودداری کرد، کشته می‌شود، و احوط آن است که سه روز از او بخواهند که توبه‌ نماید (و اگر توبه ‌نکرد) در روز چهارم کشته ‌می‌شود.

۱۰ - پانویس


 
۱. بقره/سوره۲، آیه۲۱۷.    
۲. محمدی گیلانی، محمد، حقوق کیفری در اسلام، ص۲۵۶، با دخل و تصرف.
۳. ر.ک:ویکی فقه، مقاله «کافر».    
۴. حرعاملی، محمد بن حسن، وسایل الشیعه، ج۱۸، ص۵۶۸، دوره ۲۰ جلدی.    
۵. امام خمینی، روح‌الله، تحریرالوسیله، ج۲، ص۵۲۹، فی الارتداد، مساله ۲.    
۶. محقق حلی، جعفر بن حسن، شرایع الاسلام، ج۳، ص۶۱۷.    
۷. امام خمینی، روح‌الله، تحریرالوسیله، امام خمینی، ج۲، ص۵۲۸، فی الارتداد، مساله ۱.    
۸. محمدی ری شهری، محمد، میزان الحکمه، ج۲، ص۱۰۶۲.    
۹. امام خمینی، روح‌الله، تحریرالوسیله، ج۲، ص۳۹۵، المواریث، مساله ۱۰.    
۱۰. امام خمینی، روح‌الله، تحریر الوسیله، ج۲، ص۵۲۸-۵۲۹، مساله ۱.    
۱۱. امام خمینی، روح‌الله، تحریر الوسیله، ج۲، ص۵۲۹، مساله ۱.    


۱۱ - منبع



جمعی از نویسندگان، پژوهشکده تحقیقات اسلامی، اصطلاحات نظامی در فقه اسلامی، ص۱۳.    


رده‌های این صفحه : احکام کفار | ارتداد | اصطلاحات نظامی | کفر




آخرین نظرات
کلیه حقوق این تارنما متعلق به فرا دانشنامه ویکی بین است.